We moeten er ons mentaal en praktisch op voorbereiden dat grote uitbraken en zelfs pandemieën kunnen terugkomen, ook in Europa. Zo waarschuwt infectiologe Erika Vlieghe in haar nieuw boek 'Gepokt en gemazeld'.

In het boek beschrijft Vlieghe hoe we de afgelopen decennia, zeker in Europa, niet bezig waren met het creëren van een soort 'pandemische paraatheid'. We dachten dat dergelijke pandemieën tot het verleden behoorden, tot COVID-19 in Europa aan land ging en zwaar om zich heen sloeg. "We dachten niet aan strategische stocks en omarmden het mondmasker maar zeer laat als mogelijk preventiemiddel", beschrijft Vlieghe in haar boek. Ze pleit daarom voor een betere voorbereiding op nieuwe uitbraken en pandemieën.

Tijdens het uitdijen van de pandemie was er dan weer aandacht voor "hoe kunnen we een pandemie in de toekomst vermijden", maar die aandacht verslapte opnieuw zodra de uitbraak onder controle was. Zo komen we steeds opnieuw in een cyclus van ontkenning en paniek, klinkt het.

Pandemieplan

Toch werd de afgelopen jaren een plan opgesteld dat zo dicht mogelijk aanleunt bij een pandemieplan, een zogeheten 'grieppandemieplan'. Dat werd in 2009 nog eens geactualiseerd, maar bleek bij de uitbraak van COVID-19 niet meer up-to-date, onder meer door de zesde staatshervorming en de vorming van ziekenhuisnetwerken.

Daarom pleit de infectiologe voor een uitgeschreven en uitgestippeld langetermijnplan, dat helder zegt wat er moet gebeuren en door wie. Dat plan moet dan worden geactualiseerd, bijgewerkt en ingeoefend. Ook de communicatie tijdens een pandemie moet rechtlijniger, in mensentaal en duidelijker zijn voor de burger. "Een crisis zou niet het enige moment mogen zijn waarop we onze structuren op orde beginnen te zetten."

Er is ook hoopvol nieuws: vijf jaar na COVID-19 zijn verschillende controleorganen (zoals de Risk Management Group) versterkt, wordt er wekelijks gerapporteerd over luchtwegeninfecties en heeft ventilatie van binnenruimten aan belang gewonnen. 

Vaccinatiegraad

Daarnaast waarschuwt de infectiologe voor de gevaarlijke gevolgen van antibioticaresistentie en pleit ze voor een hogere vaccinatiegraad. Vaccinatie kan er op haar beurt dan weer voor zorgen dat minder antibiotica moet worden voorgeschreven. Bij luchtwegeninfecties wordt namelijk vaak het zekere voor het onzekere genomen. Sinds de coronapandemie is de scepsis tegenover wetenschap en vaccins echter alleen maar toegenomen. De infectiologe is daarom ervan voorstander om burgers laagdrempelig te betrekken bij wetenschap via onder meer podcasts, festivals en wedstrijden.

Tijgermug

Het boek gaat niet enkel over corona en griep, maar Vlieghe bespreekt ook de wetenschappelijke evolutie die de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden voor allerlei ziektekiemen zoals onder meer hiv, ebola, mazelen, E.coli en salmonella. Ook de verspreiding van ziektes via de tijgermug, onder meer veroorzaakt door globalisering en klimaatverandering, baart de wetenschapster grote zorgen. De tijgermug, ook wel Aedes albopictus, wordt door zachte winters en overvloedige regenval steeds vaker in onze contreien waargenomen. Het Instituut voor Tropische Geneeskunde en Sciensano houden die evolutie nauwlettend in de gaten, want de mug kan infectieziekten als dengue, zika en chikungunya meebrengen. Volgens Vlieghe kunnen die ziekten ook in Europa voor grote uitbraken zorgen. 

Vlieghe, verbonden aan de Universiteit Antwerpen, stond zelf mee aan de frontlinie tijdens de coronapandemie. In haar boek reflecteert ze op die periode en blikt ze vooruit naar uitdagingen die ons te wachten staan.

'Gepokt en gemazeld' (prijs: 25,99 euro) verscheen op 14 oktober bij uitgeverij Lannoo Campus.